Uygulamaya Yönelik Sorularla İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)

Hayatlarımızın önemli bir bölümü mesai arkadaşlarımızla birlikte geçiyor. Güncel ekonomik koşullar nedeniyle, üretimlerimiz bir hiyerarşik yapı içinde, aynı mekanlarda gerçekleşiyor.   Ancak bu birliktelik birçok sorunu beraberinde getirmektedir. Bu sorunlardan belki de en önemlisi işyerinde gerçekleşen psikolojik tacizdir.

Önemlidir;  çünkü Mobbing bireyi, bireyin çevresini dolayısıyla kamu sağlığını, işverenin verimliğini ve bir üst kaygı olarak ülke ekonomisini olumsuz etkilemektedir.  

  

İşbu yazıda “İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)” ‘in  tarafları, nitelikleri, nedenleri ve tacize uğrayan çalışanın kanuni haklarından bahsedilecektir.

İnsan olma onuruna yakışır şartlarda, tebessümlü bir çalışma hayatı dileklerimle..  

1-     İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) nedir ?

Bir işyerinde bir kişiye veya bir gruba, amir veya diğer çalışanlar tarafından kötü niyetli, kasıtlı, sistematik ve süreklilik kazanmış bir sıklıkla tekrarlanan, yıldırma, pasifize etme ve işten uzaklaştırma amacını taşıyan etik dışı davranışlarda bulunulmasıdır.

2-   Bu davranışları örneklendirerek açıklar mısınız ?

Mobbing maalesef çoğu kez ve özellikle büyük kurumlarda sofistike davranışlar şeklinde gerçekleştirilmektedir.

Şöyle ki;    

• Kişi ortama girdiğinde konuşmaların kesilmesi, 
• Bireyin iş ortamında meydana gelen önemli gelişmelerin dışında bırakılması
• Hakkında söylentiler çıkarılması,
• Kendisine yetenek ve becerisinin çok altında veya üzerinde, uzmanlık alanı veya iş tanımı dışında işler verilmesi,
• Aşırı iş yüklenmesi veya iş yapılmasına engel olma,
• İş vermeme,
• İletişimin kesilmesi
• Her yaptığı işin yoğun bir şekilde izlenmesi,
• İşe geliş gidiş saatlerinin, telefon konuşmalarının, çay ya da kahve molasında geçirdiği zamanların ayrıntısıyla kontrol edilmesi,
• Sürekli eleştirilmesi, küçümsenmesi,
• Görmezden gelinmesi,
• Taleplerine yanıt alamaması,
• Kontrol dışı tepki vermesi için provake edilmesi,
• Özel kutlama ve etkinliklere davet edilmemesi,
• Dış görünüşü ve giyim tarzı ile alay edilmesi,
• Öneri ve taleplerinin gerekçesiz reddedilmesi 

Mobbing’in davranışsal örnekleri olarak sayılabilir.

3-     Mobbing’in mağdur üzerindeki etkileri nelerdir ?

Sürekli baskı, haksız eleştiri, takip, hakaret, alay, dedikodu ve görmezden gelme niteliğindeki davranışlara maruz kalan birey psikomotik ve psikolojik rahatsızlıklar yaşamaya başlar.

Bu rahatsızlıklar kişide baş boyun ve sırt ağrıları, mide, kalp, bağırsak rahatsızlıkları, migren, ruhsal çöküntü, içki ve sigara kullanımında artış, işte hata, kaygının artması, tartışma ve kavga sayısında artış olarak kendini gösterir. Dolayısıyla çalışma hayatının neticeleri olarak normalleştirilen nice rahatsızlık sizin hukuka aykırı eylemlere maruz bırakılmanızdan dolayı meydana gelmektedir.

Mobbing, mağdurun karakter yapısı ve uğranılan tacizin şiddetine göre kimi zaman bireyi kalp krizine ve hatta intihara sürükleyebilir.

4-     İnsanlar neden Mobbing’e başvuruyorlar?

Mobbing uygulayan kişinin;

•      ayrıcalıklı hak sahibi olduğuna inanması,
•   kendisi de benzer davranışlara geçmişte veya süregelen bir şekilde maruz kaldığından, benim yaşadığımı onlar da yaşasın şeklinde düşünmesi,
•       empati yapmaktan yoksun olması,
•       altındakilere iyi davranırsam gevşerler diye düşünmesi

manevi tacizin gerekçeleri olarak sayılabilir.  Mobbing mağdurunun güzel, genç, zengin vb. sıfatlara sahip olması da bir Mobbing gerekçesi olabilir.

Üstün astına Mobbing uygulamasının en çok rastlanan nedenlerinden birini; kendisinden daha yetkin ve başarılı olan ast nedeni ile üstün sosyal imajının tehdit edilmesi oluşturmaktadır. 

5-     Mobbing’e uğramam durumunda ne yapmalıyım?

   ·         Öncelikle bu durumu tespit eden tüm yazışmaları ve sair ispata yarar delili koruma altına almalısınız.

 

  ·       Eğer çalıştığınız şirket bünyesinde bu tür imkanlar samimiyetle sunulmuş ise mobbing uygulayan kişinin     amirine ve/veya İnsan Kaynakları Departmanına bu durumu aktarmalısınız.

  ·    Mobbing ruh sağlığımız üzerinde önemli tahribatlara yol açabildiğinden, psikolojik destek almayı        değerlendirmelisiniz.

  ·     İdari yolları tüketmiş olmanıza rağmen bir netice alamadınız ve işvereniniz sizi kaderinizle baş başa          bıraktı ise artık hukuki haklarınızı kullanma zamanınız gelmiştir.  

6-     Peki başvurabileceğim hukuki yollar nelerdir?

Bu durumu iki ihtimalli olarak incelemekte fayda var:

I-  Eğer Mobbing’in amaçlarından biri de istifa etmenizi sağlamak ise ve bu başarılamadıysa, 
    iş akdiniz bir takım yapay gerekçelerle işvereniniz tarafından feshedilebilir ve bir anda işsiz 
    kalabilirsiniz. Bu durumda atmanız gereken en öncelikli adım süresinde İşe İade davası 
    açmaktır. Bunu takiben diğer haklarınız için başvuru ve maddi manevi tazminat davası 
    açma süreçlerine geçin.

II- İş akdinizin devamı esnasında Mobbing’e uğruyorsunuz ve bu duruma katlanacak 
    gücünüz kalmadı ise; iş akdinizi İş Kanunu madde 24/II hükmüne göre derhal (öncesinde 
    işverene herhangi bir bildirim yapmaksızın) feshedebilirsiniz.  Bu halde kıdem tazminatınızı 
    da talep edebilirsiniz.

III-  Ayrıca psikolojik tacize uğradığınız süre boyunca oluşan maddi ve manevi zararınızın 
      tazmini için dava yoluna gidebilirsiniz. 

7-     Bu davaları kime karşı açmalıyım ? İşveren şirkete mi, Mobbing uygulayan kişiye mi ?

İşverene karşı açmalısınız. Çünkü bu olumsuz durum,  işyerinde çalışırken başınıza gelmiştir ve işveren size olan gözetim borcunu yerine getirmemiş, Mobbing’i engellememiştir.

8-     Bu davalar da ispat külfeti kimdedir? 

İspat külfeti Davacı işçidedir. Davacı Mobbing’i mahkemede ispat etmek zorundadır.  Bu nedenle Mobbing nedeniyle iş akdinizi sona erdirmeye karar verdiğinizde soğukkanlı davranmalı ve kanuni haklarınızı aramaya kararlı iseniz, bu aşamada hukuki destek almaya başlamalısınız.

9-     Mobbing’i nasıl ispat edebilirim?

Mobbing’e uğradığınızı kanıtlayacak yazışma, not, mesaj, e-posta gibi bilgi ve belgeleri saklamalısınız. Mobbing’e uğradınıza tanık olan insanlardan, bu hususa tanıklık etmeleri için yardım istemelisiniz. Öte yandan eğer bu süreçte psikolojik yardım aldı iseniz, mahkeme bu hususta doktorunuzun bilgisine de başvurmaktadır ve bu da önemli bir delil olarak değerlendirilmektedir.

10-   Mobbing’i önlemek neden önemlidir ve Ülkemizdeki mevzuat bunun için yeterli midir ?

Belçika’da 2000 yılında David Van Gaysel isimli bir postacı, iş arkadaşları tarafından psikolojik tacize maruz bırakılmış ve bu durum nedeniyle depresyona girip kendisini trenin altına atarak intihar etmiştir. Bu durum gerek medyada gerekse kamuoyunda büyük yankı yaratmış ve Belçika yasa koyucusu toplumun bu hareketine kayıtsız kalmayarak  psikolojik tacize ilişkin en kapsamlı yasalardan birini hazırlamıştır.

Diğer Avrupa Ülkelerinde de konu ciddiyetle ele alınmaktayken maalesef ülkemizde henüz bu konu özelinde bir mevzuat bulunmamaktadır.

Konuya hak ettiği mesainin harcanmasında elbette ki devlet politikaları çok önemlidir. Ancak öğrenilmiş çaresizliklerden sıyrılarak korkmadan seslerini yükseltmek konusunda Mobbing mağdurlarına çok önemli görevler düşmektedir.