İşbu yazı; yaka rengi ne olursa olsun hayatlarını bir iş
sözleşmesine bağlı olarak emekleri karşılığı kazanan tüm çalışanlara temel ve
özet bir kaynakça olması amacıyla hazırlanmıştır.
Çalışma hayatınıza fayda katması dileklerimle..
1-İşverenim hangi hallerde İş akdimi feshedebilir?
Konu İş Kanunu’nda iki ayrı başlıkta düzenlenmiştir. Bunlardan biri İş Kanunu’nun 25. maddesinde
yer alan haklı nedenler diğeri de Kanun’un 18. maddesinde düzenlenen geçerli
nedenlerdir.
Haklı nedenler; sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına
uymayan haller ve bir haftadan fazla işten uzak kalınmasına yol açan durumlardır.
Geçerli nedenler ise işçinin davranışı, verimsizlik (performans
düşüklüğü) ve işletmesel nedenlerdir.
2-İşveren iş akdini feshederken bir sebep göstermek zorunda
mıdır?
Fesih bildiriminde fesih sebebinin kesin ve net olarak
bildirilmesi zorunludur. Aksi takdirde fesih geçersizdir.
Örneğin,
sadece “İş Kanunu madde 17 ve 18. uyarınca iş akdinize son verilmiştir” şeklinde bir fesih bildiriminde fesih işlemi
geçersizdir.
3- Fesih bildirimini tebliğ almak istemiyorum, bir sakıncası olur
mu?
Kural olarak böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır.
Ancak, fesih bildirimi içeriği çalışana okunduğu halde yazılı
şekilde tebliğ alınmamış ise, işveren tarafından bu husus bir tutanak ile
tespit edildiğinde dava açma süresi başlayabilir. Dikkatli olunmalı.
4- İşveren hangi hallerde savunmamı almalıdır?
İş Kanunu’nun 18. maddesi’nde düzenlenen yetersizlik (Performans
düşüklüğü) ve davranış nedeniyle bir fesih yapılıyorsa öncesinde aleyhindeki
iddialara karşı mutlaka çalışanın savunması alınmalıdır.
İşletmesel nedenler ve İş Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca yapılan
haklı nedenle fesihlerde savunma alma zorunluluğu bulunmamaktadır.
5- Eğer işveren savunma almaz ise neticesi ne olur?
Bu durumda fesih işlemi geçersiz olur.
6-İşveren fesih yapmaksızın İhtar veya uyarı verdiğinde savunma
almak zorunda mıdır?
Hayır, böyle bir zorunluluk bulunmuyor.
7- İşveren tarafından
ihtar veya uyarı verildiğinde ne yapmalıyım?
Eğer ihtarda belirtilen hususları kabul etmiyorsanız, işverene
durumu ve itiraz gerekçelerinizi net ve açık bir dil ile açıkladığınız cevabınızı
tebliğ edebilirsiniz.
8- İş akdim feshedildi,
ne yapabilirim?
Eğer davayı açma koşulları mevcut ise İşveren aleyhine “İşe İade
Davası” açabilirsiniz.
8- İşe iade davası nedir?
En temel ifadesiyle işveren tarafından
yapılan feshin geçerli olup olmadığını tespit eden bir davadır.
9- Kimler tarafından açılabilir?
En az 30 işçinin çalıştırıldığı bir işyerinde en az 6 aylık
kıdeme sahip belirsiz süreli iş sözleşmesi İşveren tarafından feshedilen
çalışanlar bu davayı açabilirler.
10- İstifa eden çalışan bu davayı açabilir mi?
Hayır. Kural olarak istifa eden işe iade davası açamaz. Ancak çalışanın gerçek iradesinin istifa
etmek olmadığı, çalışanın hata, hile, tehdit vb. gibi irade sakatlığı
neticesinde istifa ettiği durumlarda dava açmak mümkündür. Bu durumların (hata,
hile, tehdit vb) varlığını ispat yükümlülüğü işçiye aittir.
11- İşe iade davası
açmam yeni bir işte çalışmama engel midir?
Hayır değildir, dava süresince başka bir işe girmenizde hukuki
bir engel bulunmamaktadır. Ancak mahkeme
işe iadeye karar verdiğinde, eski işveren işe iade almak isterse, böyle bir
durumda çalıştığınız yerden ayrılmanız gerekebilir.
12- İkale nedir ? İşveren ile İkale sözleşmesi imzalar isem yine
de işe iade davası açabilir miyim?
İkale işçi ve işverenin sözleşmenin sonlanması konusunda
iradelerinin uzlaşmasıdır. Diğer ifadeyle her iki tarafta sözleşmenin
karşılıklı olarak sonlanmasını talep etmektedir. Son Yargıtay uygulamalarına
göre işçinin alacağı kıdem, ihbar tazminatına ek olarak ödemeler yapılması
durumunda sözleşmenin sona erdirilmesi konusunda makul yarar elde ettiği
kabul edilerek ikale sözleşmesi geçerli kabul edilmekte ve işe iade davası
açılamamaktadır.
13- İşe iade davasını açma süresi nedir?
İşe iade davası fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1
ay içinde açılmalıdır. Bu davayı açmak için süre fesih tarihinden değil, fesih
bildiriminin tebliğinden itibaren başlar.
Bu sürede dava açmadığınız takdirde işe iade davası açma
hakkınızı kaybedeceğinizden bu süre çok önemlidir.
14- Fesih bildirimi yapıldığında işyerinde çalışmam durumunda
dava açabilir miyim?
Evet dava açma süreniz başlamıştır ve işyerinde çalışıyor
olmanız bu davayı açmaya engel değildir.
15- Örneğin “İş akdiniz bu bildirimi tebliğ aldığınız tarihten
30 gün sonra fesholucaktır” şeklinde bir bildirim aldım, ne yapabilirim ?
Bu konu çok önemlidir. Bildirim tarihinde iş akdiniz
feshedilmemiş bile olsa dava açma süresi işlemeye başlar. Sizin artık hukuki
yardım alma vaktiniz çoktan gelmiştir.
16- Peki işyerinde
çalışıyor iken İşverenime dava açmam, haklı bir fesih gerekçesi oluşturmaz mı?
Hayır, taraflar arasında iş sözleşmesi bulunması, işçinin kanuni
haklarını aramasına engel değildir.
17- Altı aylık kıdem koşulu hangi tarihteki kıdemime göre
belirlenecek?
Fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihteki kıdeme göre belirlenecektir.
Fesih bildiriminin tebliğ edildiği gün itibariyle 6 aydan az kıdemi olan
çalışan, işe iade davası açamayacaktır.
18- İşverenim 6 aylık kıdemim dolmadan iş akdimi feshetti.
Bu durumda işe iade davası açabilir miyim?
Hayır bu halde kural olarak dava açma hakkınız olmayacaktır. Bunun bir istisnası olarak, feshin kötüniyetli
yapıldığı ispatlanırsa işverenden bildirim süresinin 3 katı tutarında kötüniyet
tazminatı talep edilebilir. Kötüniyetin ispatı yükümlülüğü işçiye aittir.
19- Üç tane ihtarı olan işten çıkarılır deniliyor. Bu doğru
mudur?
Burada önemli olan ihtarın sayısı değil, ihtarın hangi
olay/olaylar nedeniyle verildiğidir. Dolayısıyla verilen (haklı bir gerekçeye
dayanan) ihtara rağmen benzeri fiillerin yapılması fesih sonucu ortaya
çıkabilir. Önemli olan kişinin aynı konuda verilen ihtara rağmen benzer fiil ve
davranışlarını devam ettirmesi, yapmakla yükümlü olduğu görevi kendisine hatırlatıldığı
halde (ihtar edildiği) yapmamasıdır.
İhtar verilmekle o fiile ilişkin ceza/müeyyide verilmiş olur.
Sonrasında –filin tekrarı olmaması halinde- aynı konuda işten çıkış yapılamaz.
16- İşe iade davası ne kadar sürer?
Yasada bu tür davaların 3 ayda kesin olarak sonuçlanması
düzenlenmiş. Ancak mahkemelerin iş yükü nedeniyle davalar ortalama 1 sene veya
daha üzeri bir zamanda kesinleşmektedir.
17- İşe iade kararında neye hükmediliyor?
Davanın kabulü halinde, işçinin kesinleşen mahkeme kararı
üzerine 10 gün içinde işyerine başvurması halinde işe iadesine ve 4 aylık ücret
tutarında boşta geçen süre ücreti ile bu dönem de doğan sosyal haklara
hükmediliyor.
Ayrıca işveren tarafından işçi işe 1 ay içinde başlatılmazsa 4 aydan
8 aya kadar aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatına hükmedilmektedir.
18- İşe başlatmama tazminatı neye göre tespit edilmektedir?
Uygulamaya bakıldığında çalışanın kıdemi ve iş akdinin sona
erdirilmesi sürecinin tazminatın tespitinde etkin rol oynadığı görülmektedir.
19- Mahkeme işe iademe karar verir ise, ne yapmalıyım?
Öncelikle mahkeme kararının kesinleşmesi beklenmelidir.
20- Karar kesinleşince işe müracaat için kesin bir süre var
mıdır?
Mutlaka 10 işgünü
içinde işverene müracaatta bulunulmalıdır. Bu süre çok önemlidir. Eğer bu süre
kaçırılır ise işe iadeyi talep, boşta geçen süreye ilişkin maaş ve sosyal
haklar ve/veya işe iade almama tazminatının tahsilini talep hakkı ortadan
kalkar.
21- İşe müracaatı nasıl yapmam lazım?
Mevzuatta bu hususa özel bir şekil şartı getirilmemiştir. Önemli
olan bu müracaatın ispat edilmesidir. Noter marifetiyle, telgrafla vd şekillerde
yazılı olarak ve karşı tarafa ulaştığını ispat edecek şekilde yapılabilir.
Uygulamada en çok tercih edilen müracaatın noter marifetiyle yapılmasıdır.
22- Müracaat yaparken postada geçen süreyi de hesaba katmalı
mıyız?
Hayır, postada geçen süre hesaba katılmaz. Müracaatı notere
ilettiğimiz tarihte 10 işgününün dolmamış olması gerekmektedir.
23- Peki işveren beni ne
zamana kadar işe başlatabilir?
Kanuna göre işe iade müracaatının işverene tebliğ edildiği
tarihten itibaren 1 ay içerisinde işveren işçiyi işe başlatmak zorundadır.
24- Boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatı dışında talep
edebileceğim başka bir tutar var mıdır?
4 aylık süre kıdemden sayıldığı için fark kıdem tazminatı talep
etme hakkınız vardır. Eğer işe başlatmama tarihinde ücrette bir artış olmuş
ise, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2008/27000 esas ve 2010/19572 Karar ve
21.06.2010 tarihli kararı uyarınca işe başlatmama tarihindeki ücret üzerinden
fark ihbar ve fark yıllık izin ücretleri de talep edilebilir. Ayrıca 4 aylık süre
kıdeme eklendiğinde ihbar müddeti veya yıllık izin süresi artıyorsa, bu artan
sürelerin de ücreti talep edilebilir.
25- Dört aylık boşta geçen süre ücretimin SGK’ya
bildirilmesi gerekiyor mu?
Evet. İşveren Uygulama Tebliğ hükümlerinde belirtilen süreye uygun
bir şekilde işverenin SGK’ya gerekli bildirimleri yapması gerekmektedir.
26- İşveren işe iade müracaatımı kabul etti. Ancak ben işe
başlamadım. Yine de tazminatlarımı alır mıyım?
İşçi, İşverenin davetine rağmen işe başlamazsa işe
iade kararı ile öngörülen hiçbir tazminatı alamaz.
27- Yani işverenin daveti üzerine işe başlamazsam hiçbir şey
alamam öyle mi?
Evet, tazminat hakkınız olmayacaktır.
28- Peki işverenin daveti üzerine işe başladım, bu durumda ne
olacak?
İşe başlandığı takdirde İş Kanunu uyarınca ilk fesih tarihinde
ödenen kıdem ve ihbar tazminatlarından 4 aylık boşta geçen süre ücretin mahsubu
yapılır. Kıdem ve ihbar tazminatı 4 aylık boşta geçen süre ücretinden fazla ise,
işveren bunların iadesini talep edebilir.
29- Peki işveren beni çağırdı, ancak bana farklı bir görev
verdi. Bu durumda işe başlatmış sayılır mı?
İşten çıkarıldığınız tarihte hangi görevde çalışıyorsanız o
göreve iade edilmeniz gerekmektedir. Bu görev dışında daha ağır şart ve
koşullar taşıyan görev teklifleri işe başlatma sayılmaz.
30- İşverenin işe davetine rağmen işe hiç başlamazsam ilk fesih
tarihinde aldığım kıdem ihbar tazminatını iade etmem gerekir mi?
Hayır. Fesih geçerli bir fesih niteliğinde olur ve iade söz
konusu olmaz.
