Uygulamaya Yönelik Sorularla İş Sözleşmesinin Feshi ve İşe İade Davası

İşbu yazı; yaka rengi ne olursa olsun hayatlarını bir iş sözleşmesine bağlı olarak emekleri karşılığı kazanan tüm çalışanlara temel ve özet bir kaynakça olması amacıyla hazırlanmıştır. 

Çalışma hayatınıza fayda katması dileklerimle..

1-İşverenim hangi hallerde İş akdimi feshedebilir?

Konu İş Kanunu’nda iki ayrı başlıkta düzenlenmiştir.  Bunlardan biri İş Kanunu’nun 25. maddesinde yer alan haklı nedenler diğeri de Kanun’un 18. maddesinde düzenlenen geçerli nedenlerdir.

Haklı nedenler; sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve bir haftadan fazla işten uzak kalınmasına yol açan durumlardır.

Geçerli nedenler ise işçinin davranışı, verimsizlik (performans düşüklüğü) ve işletmesel nedenlerdir.

2-İşveren iş akdini feshederken bir sebep göstermek zorunda mıdır?

Fesih bildiriminde fesih sebebinin kesin ve net olarak bildirilmesi zorunludur. Aksi takdirde fesih geçersizdir.

Örneğin, sadece “İş Kanunu madde 17 ve 18. uyarınca iş akdinize son verilmiştir”  şeklinde bir fesih bildiriminde fesih işlemi geçersizdir.

3- Fesih bildirimini tebliğ almak istemiyorum, bir sakıncası olur mu?

Kural olarak böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Ancak, fesih bildirimi içeriği çalışana okunduğu halde yazılı şekilde tebliğ alınmamış ise, işveren tarafından bu husus bir tutanak ile tespit edildiğinde dava açma süresi başlayabilir. Dikkatli olunmalı.  

4- İşveren hangi hallerde savunmamı almalıdır?

İş Kanunu’nun 18. maddesi’nde düzenlenen yetersizlik (Performans düşüklüğü) ve davranış nedeniyle bir fesih yapılıyorsa öncesinde aleyhindeki iddialara karşı mutlaka çalışanın savunması alınmalıdır.

İşletmesel nedenler ve İş Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca yapılan haklı nedenle fesihlerde savunma alma zorunluluğu bulunmamaktadır.

5- Eğer işveren savunma almaz ise neticesi ne olur?

Bu durumda fesih işlemi geçersiz olur.

6-İşveren fesih yapmaksızın İhtar veya uyarı verdiğinde savunma almak zorunda mıdır?

Hayır, böyle bir zorunluluk bulunmuyor. 

7-  İşveren tarafından ihtar veya uyarı verildiğinde ne yapmalıyım?

Eğer ihtarda belirtilen hususları kabul etmiyorsanız, işverene durumu ve itiraz gerekçelerinizi net ve açık bir dil ile açıkladığınız cevabınızı tebliğ edebilirsiniz.

8- İş akdim feshedildi,  ne yapabilirim?

Eğer davayı açma koşulları mevcut ise İşveren aleyhine “İşe İade Davası” açabilirsiniz.

8- İşe iade davası nedir?  

En temel ifadesiyle işveren tarafından yapılan feshin geçerli olup olmadığını tespit eden bir davadır.

9- Kimler tarafından açılabilir?

En az 30 işçinin çalıştırıldığı bir işyerinde en az 6 aylık kıdeme sahip belirsiz süreli iş sözleşmesi İşveren tarafından feshedilen çalışanlar bu davayı açabilirler.

10- İstifa eden çalışan bu davayı açabilir mi?

Hayır. Kural olarak istifa eden işe iade davası açamaz.  Ancak çalışanın gerçek iradesinin istifa etmek olmadığı, çalışanın hata, hile, tehdit vb. gibi irade sakatlığı neticesinde istifa ettiği durumlarda dava açmak mümkündür. Bu durumların (hata, hile, tehdit vb) varlığını ispat yükümlülüğü işçiye aittir.

11- İşe iade davası açmam yeni bir işte çalışmama engel midir?

Hayır değildir, dava süresince başka bir işe girmenizde hukuki bir engel bulunmamaktadır.  Ancak mahkeme işe iadeye karar verdiğinde, eski işveren işe iade almak isterse, böyle bir durumda çalıştığınız yerden ayrılmanız gerekebilir. 

12- İkale nedir ? İşveren ile İkale sözleşmesi imzalar isem yine de işe iade davası açabilir miyim?

İkale işçi ve işverenin sözleşmenin sonlanması konusunda iradelerinin uzlaşmasıdır. Diğer ifadeyle her iki tarafta sözleşmenin karşılıklı olarak sonlanmasını talep etmektedir. Son Yargıtay uygulamalarına göre işçinin alacağı kıdem, ihbar tazminatına ek olarak ödemeler yapılması durumunda sözleşmenin sona erdirilmesi konusunda makul yarar elde ettiği kabul edilerek ikale sözleşmesi geçerli kabul edilmekte ve işe iade davası açılamamaktadır.

13- İşe iade davasını açma süresi nedir?

İşe iade davası fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde açılmalıdır. Bu davayı açmak için süre fesih tarihinden değil, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren başlar.

Bu sürede dava açmadığınız takdirde işe iade davası açma hakkınızı kaybedeceğinizden bu süre çok önemlidir.

14- Fesih bildirimi yapıldığında işyerinde çalışmam durumunda dava açabilir miyim?

Evet dava açma süreniz başlamıştır ve işyerinde çalışıyor olmanız bu davayı açmaya engel değildir.

15- Örneğin “İş akdiniz bu bildirimi tebliğ aldığınız tarihten 30 gün sonra fesholucaktır” şeklinde bir bildirim aldım, ne yapabilirim ?  

Bu konu çok önemlidir. Bildirim tarihinde iş akdiniz feshedilmemiş bile olsa dava açma süresi işlemeye başlar. Sizin artık hukuki yardım alma vaktiniz çoktan gelmiştir.

16- Peki işyerinde çalışıyor iken İşverenime dava açmam, haklı bir fesih gerekçesi oluşturmaz mı?

Hayır, taraflar arasında iş sözleşmesi bulunması, işçinin kanuni haklarını aramasına engel değildir.

17- Altı aylık kıdem koşulu hangi tarihteki kıdemime göre belirlenecek?

Fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihteki kıdeme göre belirlenecektir. Fesih bildiriminin tebliğ edildiği gün itibariyle 6 aydan az kıdemi olan çalışan, işe iade davası açamayacaktır.

18- İşverenim 6 aylık kıdemim dolmadan iş akdimi feshetti. Bu durumda işe iade davası açabilir miyim?

Hayır bu halde kural olarak dava açma hakkınız olmayacaktır.  Bunun bir istisnası olarak, feshin kötüniyetli yapıldığı ispatlanırsa işverenden bildirim süresinin 3 katı tutarında kötüniyet tazminatı talep edilebilir. Kötüniyetin ispatı yükümlülüğü işçiye aittir.

19- Üç tane ihtarı olan işten çıkarılır deniliyor. Bu doğru mudur?

Burada önemli olan ihtarın sayısı değil, ihtarın hangi olay/olaylar nedeniyle verildiğidir. Dolayısıyla verilen (haklı bir gerekçeye dayanan) ihtara rağmen benzeri fiillerin yapılması fesih sonucu ortaya çıkabilir. Önemli olan kişinin aynı konuda verilen ihtara rağmen benzer fiil ve davranışlarını devam ettirmesi, yapmakla yükümlü olduğu görevi kendisine hatırlatıldığı halde (ihtar edildiği) yapmamasıdır.

İhtar verilmekle o fiile ilişkin ceza/müeyyide verilmiş olur. Sonrasında –filin tekrarı olmaması halinde- aynı konuda işten çıkış yapılamaz.

16- İşe iade davası ne kadar sürer?

Yasada bu tür davaların 3 ayda kesin olarak sonuçlanması düzenlenmiş. Ancak mahkemelerin iş yükü nedeniyle davalar ortalama 1 sene veya daha üzeri bir zamanda kesinleşmektedir.

17- İşe iade kararında neye hükmediliyor?

Davanın kabulü halinde, işçinin kesinleşen mahkeme kararı üzerine 10 gün içinde işyerine başvurması halinde işe iadesine ve 4 aylık ücret tutarında boşta geçen süre ücreti ile bu dönem de doğan sosyal haklara hükmediliyor.

Ayrıca işveren tarafından işçi işe 1 ay içinde başlatılmazsa 4 aydan  8 aya kadar aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatına hükmedilmektedir.

18- İşe başlatmama tazminatı neye göre tespit edilmektedir?

Uygulamaya bakıldığında çalışanın kıdemi ve iş akdinin sona erdirilmesi sürecinin tazminatın tespitinde etkin rol oynadığı görülmektedir.

19- Mahkeme işe iademe karar verir ise, ne yapmalıyım?  

Öncelikle mahkeme kararının kesinleşmesi beklenmelidir.

20- Karar kesinleşince işe müracaat için kesin bir süre var mıdır?

Mutlaka 10 işgünü içinde işverene müracaatta bulunulmalıdır. Bu süre çok önemlidir. Eğer bu süre kaçırılır ise işe iadeyi talep, boşta geçen süreye ilişkin maaş ve sosyal haklar ve/veya işe iade almama tazminatının tahsilini talep hakkı ortadan kalkar.  

21- İşe müracaatı nasıl yapmam lazım?

Mevzuatta bu hususa özel bir şekil şartı getirilmemiştir. Önemli olan bu müracaatın ispat edilmesidir.  Noter marifetiyle, telgrafla vd şekillerde yazılı olarak ve karşı tarafa ulaştığını ispat edecek şekilde yapılabilir. Uygulamada en çok tercih edilen müracaatın noter marifetiyle yapılmasıdır. 

22- Müracaat yaparken postada geçen süreyi de hesaba katmalı mıyız?

Hayır, postada geçen süre hesaba katılmaz. Müracaatı notere ilettiğimiz tarihte 10 işgününün dolmamış olması gerekmektedir.

 23- Peki işveren beni ne zamana kadar işe başlatabilir?

Kanuna göre işe iade müracaatının işverene tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içerisinde işveren işçiyi işe başlatmak zorundadır.

24- Boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatı dışında talep edebileceğim başka bir tutar var mıdır?

4 aylık süre kıdemden sayıldığı için fark kıdem tazminatı talep etme hakkınız vardır. Eğer işe başlatmama tarihinde ücrette bir artış olmuş ise, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2008/27000 esas ve 2010/19572 Karar ve 21.06.2010 tarihli kararı uyarınca işe başlatmama tarihindeki ücret üzerinden fark ihbar ve fark yıllık izin ücretleri de talep edilebilir. Ayrıca 4 aylık süre kıdeme eklendiğinde ihbar müddeti veya yıllık izin süresi artıyorsa, bu artan sürelerin de ücreti talep edilebilir.

25-  Dört aylık boşta geçen süre ücretimin SGK’ya bildirilmesi gerekiyor mu?

Evet. İşveren Uygulama Tebliğ hükümlerinde belirtilen süreye uygun bir şekilde işverenin SGK’ya gerekli bildirimleri yapması gerekmektedir.

26- İşveren işe iade müracaatımı kabul etti. Ancak ben işe başlamadım. Yine de tazminatlarımı alır mıyım?

İşçi, İşverenin  davetine rağmen  işe başlamazsa işe iade kararı ile öngörülen hiçbir tazminatı alamaz.

27- Yani işverenin daveti üzerine işe başlamazsam hiçbir şey alamam öyle mi?

Evet, tazminat hakkınız olmayacaktır.

28- Peki işverenin daveti üzerine işe başladım, bu durumda ne olacak?

İşe başlandığı takdirde İş Kanunu uyarınca ilk fesih tarihinde ödenen kıdem ve ihbar tazminatlarından 4 aylık boşta geçen süre ücretin mahsubu yapılır. Kıdem ve ihbar tazminatı 4 aylık boşta geçen süre ücretinden fazla ise, işveren bunların iadesini talep edebilir.

29- Peki işveren beni çağırdı, ancak bana farklı bir görev verdi. Bu durumda işe başlatmış sayılır mı?

İşten çıkarıldığınız tarihte hangi görevde çalışıyorsanız o göreve iade edilmeniz gerekmektedir. Bu görev dışında daha ağır şart ve koşullar taşıyan görev teklifleri işe başlatma sayılmaz.

30- İşverenin işe davetine rağmen işe hiç başlamazsam ilk fesih tarihinde aldığım kıdem ihbar tazminatını iade etmem gerekir mi?

Hayır. Fesih geçerli bir fesih niteliğinde olur ve iade söz konusu olmaz.